ماساژ ایرانی

 

طب سنتی ایران پیشینه ای به درازای فرهنگ و تمدن ایرانی دارد. لیکن به خاطر کم توجهی هایی که طی سده های اخیر و قبل از شکوفایی مجددش نسبت به آن صورت گرفته است، بخش هایی از آداب و رسوم رایج آن که در بین عموم جامعه به عنوان انجام روش های غیر دارویی رواج داشته، کم کم رو به افول نهاده و در شُرف محو شدن از خاطره ها می باشد. اگر طب سنتی ایران را بخش برجسته ای از فرهنگ و تمدن ایران زمین بدانیم، ضرورت حفظ و صیانت از آن؛ همچنین توسعه و ترویج آن به خارج از مرزهای کشورمان محرز می شود.

از جمله فنون مرسوم بکار برده شده در ماساژ ایرانی، می‎‌توان به تنقیح، تدهین، تدلیک و مشت مال، کیسه کشی، غمز، رگ گیری، تمرین، قولنج گیری، استعداد و استرداد (ماساژهای ورزشی)، کلاته (مشت مال زورخانه ای)، ناف گیری، بادکش و ردّادی اشاره کرد.


 «تنقیح و تدهین» به معنای پاکسازی بدن و روغن مالی به وسیله روغنهای معطر و مالش آن می باشد. که با در نظر داشتن خواص طبی انواع روغن از لحاظ طبع و رایحه‌ی آن بوده است، که هم اکنون در ماساژ آیروودیک هند مورد استفاده قرار می‎‌گیرد و به آروماتراپی معروف است.
«تدلیک و کیسه کشی» به معنای مالش بدن به وسیله دست، با تکنیک های خاص بوده که اینک با نامهای استروکینگ، نیدینگ و رینگینگ خوانده شده و همچنین مالش به وسیله پارچه ای خشن یا کیسه و سفید آب بوده که اکنون با شکل جدیدتری با عنوان پیلینگ و اسکراب در جهت ماساژ دادن، پاکسازی پوست های از بین رفته و باز نمودن منافذ پوست سر و صورت و بدن انجام می‎‌پذیرد.
«غمز» به معنای سخت فشردن نقطه یا ناحیه ای از بدن که دچار درد و انسداد است می باشد، انجام این روش باعث رفع گره های عصبی و عضلانی مناطق مسدود شده می شود که امروزه غمز تحت عنوان فشار ایسکمیک و تریگرپوینت درمانی در طب فشاری کاربرد دارد.
«رگ گیری» که به معنای فشردن عروق، مویرگهای سطحی، تاندونها و عضلات یک ناحیه بوده و همچنین لوله کردن پوست بدن و جداسازی آن از بافتهای زیرین به منظور رهاسازی عضلات از چسبندگی ها، که امروزه به عنوان رولینگ و ماساژ بافت همبند در درمان، مورد استفاده قرار می‎‌گیرد.
 «تمرین و قولنج گیری» هم به معنای نرم کردن و آماده سازی عضلات، وترها و مفاصل بدن، وهمچنین افزایش دامنه حرکتی مفاصل در ابتدا بوده که پس از آمادگی به جابجا کردن و تنظیم به یکباره آنها که همراه با صدای خشکی که معروف به کِرَکینگ است، پرداخته می‎‌شد. انجام صحیح و بجای این حرکات می‎‌توانست باعث رهایی و گرفتگی های عضلانی و مفصلی گردد. امروزه نیز این حرکات به عنوان حرکات موبیلیزیشن و منی پولیشن یا مانیپولاسیون در انواع ماساژهای شرقی و همچنین طب فیزیکی غربی (کایروپرکتیک و استئوپاتی) در جهت اصلاح مفاصل و حرکات بدن کاربرد دارد.
«کلاته» نوعی مشت مال بوده که عموماً برای ورزشکاران باستانی در زورخانه ها بکار می‎‌رفته و از انواع مالش ها، کشش ها، کوبشها و فشردنها استفاده می‎‌شده و امروزه این فنون را به اسامی‎‌پتریساژ، تراکشن، پرکاشن و کامپرشن در ماساژهای غربی می‎‌شناسیم.
«استعداد» و «استرداد» نیز در گذشته به عنوان ماساژهای ورزشی استفاده می شدند. ماساژ استعداد قبل از ورزش در جهت آمادگی جسمانی ورزشکاران، و ماساژ استرداد پس از ورزش جهت رسیدن به آمادگی مجدد ایشان کاربرد داشته است. هم اکنون نیز این روش ها در انواع ماساژهای ورزشی بکار می روند.
«ناف گیری» هم از دیگر فنونی  بوده که وقتی نبض ناف از مرکز ثقل خود به دلیل انقباض عضلات شکمی یا دلایل دیگر خارج می‎‌شده و ایجاد درد در ناحیه شکم می‎‌نموده، با معاینه و ماساژ دادن عضلات اطراف ناف، نبض ناف سر جای خود قرار می‎‌گرفت که این شکل از ماساژ به عنوان ماساژ فاشیای شکمی ‎‌در اکثر ماساژهای شرقی و غربی انجام می‎‌پذیرد.
«ردّادی» عملی بود که توسط استاد ردّاد در جهت جای انداختن مفصل از جای در آمده انجام می‎‌گرفت این اساتید بسیار حاذق بودند، بطور مثال برای جای انداختن مفصل ران بسته به شکل دررفتگی از پنج طریق متفاوت استفاده می‌نمودند که هم اکنون اینگونه اعمال توسط پزشکان ارتوپد و استئوپاتها انجام می‎‌پذیرد.
«کِیّ و کِماد» کِیّ به معنی داغ کردن و داغ گذاری می باشد، که حکما در قدیم بعنوان آخرین روش برای معالجات بکار می بردند و کِماد به معنای دارویی است (مانند سبوس گندم، زنجبیل و ...) که پس از گرم کردن بر عضو بسته می شود. به این عمل تکمید می گویند که امروزه Moxa Therapy نمونه شناخته شده ای از این روش است. انواع روش های گرم کردن
«تسخین» در اینجا منظور ایجاد گرمایشی است که با استفاده از خاک، خاکستر، نمک، شِن و سنگ داغ (Hot stone) و همچنین مایعات گرم و... انجام می‌شود. که این روش ها اکنون با نامهای گرما درمانی (Heat Therapy) شناخته می شوند. ضمناً استفاده از حوضچه های آب سرد نیز از قدیم الایام در طب سنتی رواج داشته و نیز از آب و يخ به منظور کاهش ورم و از کيسه‌ي‌ يخ براي کاهش خونریزي استفاده مي‌شده که اکنون این روش‌ها بنام سرما درمانی (Cryotherapy) شناخته می شوند.
«بادکش» از دیگر فنون ماساژ بوده و به دو صورت سرد و گرم اجرا می شود که هریک می تواند بصورت متحرک (لغزان) و ثابت اجرا شود. بادکش لغزان با استفاده از روغن جهت جابجایی مواد و اخلاط از سویی به سوی دیگر کاربرد دارد و بادکش ثابت جهت ایجاد پرخونی در ناحیه مورد نظر انجام می‎‌گیرد. که این اعمال تحت عنوان وکیوم تراپی (ماساژ کاپینگ) نیز مورد استفاده قرار می‎‌گیرند.
«آبزن» به حوض و خزانه حمام اطلاق می شود و همچنین ظرفی فلزی، چوبی یا سفالی که به اندازه قامت آدمی با سرپوشی سوراخ‏دار بوده، که شخص در آن می‌نشیند و سر خود را از سوراخ آن بیرون می گذارد. این عمل به دو شکل انجام می شود، آبزن تر و آبزن خشک. در آبزن تر به آب گرم دارو یا مایعات دارویی جوشانیده اضافه می شود و در آبزن خشک از داروها بصورت بخور استفاده می کنند. که این روش ها اکنون بصورت جکوزی و سونا شناخته می شوند. (امیر ندیری، کتاب بالولینگ 1394)
حال با توضیح مطالب فوق، کاملاً در می‎‌یابیم که ماساژ در فرهنگ، تمدن و طب سنتی ایران دارای ریشه کهن بوده و روشها و فنون بکار برده شده در ماساژ «بالولینگ» نیز، ریشه در فلسفه و تاریخ ماساژ ایرانی یعنی دَلک و مشت و مال داشته و هدف از تدوین آن تعریف علمی و بروز از ماساژ سنتی ایران و نوآوری در دنیای ماساژ با واژه آرایی تخصصی و فنی ویژه خود می‎‌باشد.

منبع: کتاب بالولینگ (ماساژ ایرانی) استاد امیر ندیری، انتشارات چوگان (1394)

کتاب چارچوب ماساژ، شالوده و اساس ماساژ؛ تألیف: بکتاش الهامیان، انتشارات آوای ظهور (1396)

 

این مطلب را به اشتراک بگذارید

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn